Cá Thiên Thần Lửa, tên tiếng Anh Flame Angelfish, là một trong những loài cá thiên thần cỡ nhỏ được ưa chuộng nhất trong thú chơi cá biển nhờ màu đỏ cam rực rỡ kết hợp với các sọc đen dọc thân tạo nên vẻ ngoài rất nổi bật. Trong hồ reef, loài cá này thường trở thành điểm nhấn thị giác nhờ dáng bơi linh hoạt, hoạt động liên tục và màu sắc giữ khá bền nếu được chăm sóc đúng cách.
Phân loại khoa học (Taxonomy):
Giới (Kingdom): Animalia – Động vật
Ngành (Phylum): Chordata – Động vật có xương sống
Lớp (Class): Actinopterygii – Cá vây tia
Bộ (Order): Perciformes – Bộ cá vược
Họ (Family): Pomacanthidae – Họ cá thiên thần
Chi (Genus): Centropyge
Loài (Species): Centropyge loricula (Günther, 1874)
Flame Angelfish phân bố chủ yếu ở khu vực Tây Thái Bình Dương, bao gồm các quần đảo Marshall, Line, Micronesia và Polynesia. Trong tự nhiên, chúng sinh sống tại các rạn san hô dốc, nhiều khe đá, ở độ sâu từ khoảng 5 đến 60 mét, nơi có lượng tảo sợi và vi sinh phong phú để làm nguồn thức ăn chính. Môi trường sống tự nhiên này giải thích vì sao khi nuôi trong hồ, Flame Angel cần nhiều đá sống và không gian để bơi lẩn trốn.
Về hình thái, cá có thân màu đỏ cam rực như lửa, trên thân có từ bốn đến sáu sọc đen chạy dọc, viền vây lưng và vây hậu môn thường ánh xanh tím. Kích thước trưởng thành tối đa vào khoảng 10 cm. Cá non và cá trưởng thành không khác nhau quá nhiều về màu sắc, tuy nhiên cá lớn thường có màu đậm và sắc nét hơn.
Tập tính của Flame Angelfish thuộc nhóm bán lãnh thổ, cá khá năng động, bơi suốt ban ngày và thường chiếm một khu vực đá riêng trong hồ. Trong điều kiện không gian hẹp, cá có thể rượt đuổi các loài cá hiền hoặc cá nhỏ hơn, nhưng hiếm khi gây tổn thương nghiêm trọng nếu hồ đủ lớn và bố trí đá hợp lý. Không nên nuôi hai cá Flame Angel trong cùng một hồ nhỏ, trừ khi hồ có dung tích lớn và thả cùng lúc để hạn chế tranh chấp lãnh thổ.
Về chế độ ăn, Flame Angelfish là loài ăn tạp thiên về thực vật. Trong tự nhiên, thức ăn chính của chúng là tảo sợi, vi sinh bám đá và các sinh vật đáy nhỏ. Khi nuôi trong hồ, cá ăn khá dễ, chấp nhận thức ăn viên dành cho angelfish, thức ăn đông lạnh như mysis hoặc brine shrimp, rong biển khô và các loại thức ăn giàu spirulina. Việc cho cá ăn đa dạng và có tỷ lệ thực vật hợp lý giúp cá giữ màu tốt và hạn chế các vấn đề về tiêu hóa.
Một vấn đề được người chơi quan tâm nhiều là khả năng reef-safe của Flame Angelfish. Thực tế, đây không phải là loài reef-safe tuyệt đối. Cá thường an toàn với san hô SPS như Acropora hoặc Montipora, nhưng có thể mổ LPS, zoanthid, soft coral hoặc trai khổng lồ, đặc biệt khi cá đói hoặc có cá tính mạnh. Mức độ rủi ro phụ thuộc nhiều vào từng cá thể cụ thể, có con nuôi trong hồ reef rất hiền, nhưng cũng có con lại thường xuyên mổ san hô.
Điều kiện hồ nuôi phù hợp cho Flame Angelfish nên có dung tích tối thiểu khoảng 200 lít, hồ đã vận hành ổn định ít nhất ba đến bốn tháng, nhiều đá sống với khe hốc, dòng chảy vừa và ánh sáng theo tiêu chuẩn reef. Nhiệt độ nước nên duy trì trong khoảng 25–27°C, độ mặn từ 1.024–1.026, pH ổn định trong khoảng 8.1–8.4 và nồng độ nitrate thấp, ổn định.
Trong quá trình nuôi thực tế, Flame Angelfish không nên được thả vào hồ mới set vì môi trường chưa ổn định dễ khiến cá stress và phát sinh hành vi xấu như mổ san hô. Cá nên được thuần ăn tốt trước khi thả vào hồ chính và cho ăn nhiều bữa nhỏ mỗi ngày với thức ăn đa dạng. Trong một đến hai tuần đầu sau khi thả, người chơi nên quan sát kỹ hành vi của cá, đặc biệt là với san hô. Nếu cá có dấu hiệu mổ san hô, việc tăng tần suất cho ăn hoặc bổ sung rong biển khô cố định trong hồ thường giúp cải thiện đáng kể, chỉ trong trường hợp nặng mới cần tách cá ra khỏi hồ reef.
Tổng kết lại, Cá Thiên Thần Lửa là một trong những loài dwarf angelfish đẹp và đáng chơi nhất cho hồ cá biển. Với màu sắc nổi bật, hành vi sinh động và khả năng thích nghi tốt, Flame Angelfish rất phù hợp cho người chơi đã có kinh nghiệm cơ bản. Dù không reef-safe tuyệt đối, nhưng nếu hồ ổn định và được quản lý đúng cách, đây vẫn là lựa chọn rất giá trị cho các hồ reef thiên về SPS.