 |
| Cá nẻ bút chưa trưởng thành |
Cá Nẻ bút, tên tiếng Anh Orange Shoulder Tang, là một trong những loài cá surgeonfish có kích thước lớn và dáng bơi rất uy lực, thường được lựa chọn cho các hồ reef lớn nhờ khả năng kiểm soát tảo tốt và màu sắc thay đổi rõ rệt theo độ tuổi. Khi còn non, cá có thân màu vàng tươi bắt mắt, nhưng khi trưởng thành sẽ chuyển dần sang màu xám ô liu với mảng cam nổi bật ở vùng vai, tạo nên vẻ đẹp chững chạc và rất “reef tank”.
Phân loại khoa học (Taxonomy):
Giới (Kingdom): Animalia – Động vật
Ngành (Phylum): Chordata – Động vật có xương sống
Lớp (Class): Actinopterygii – Cá vây tia
Bộ (Order): Perciformes – Bộ cá vược
Họ (Family): Acanthuridae – Họ cá bác sĩ
Chi (Genus): Acanthurus
Loài (Species): Acanthurus olivaceus (Bloch & Schneider, 1801)
Orange Shoulder Tang phân bố rộng ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, bao gồm Biển Đỏ, Đông Phi, Indonesia, Philippines, Nhật Bản và các đảo Nam Thái Bình Dương. Trong tự nhiên, loài cá này thường sinh sống ở rạn san hô ven bờ và rạn ngoài, nơi có dòng chảy mạnh và lượng tảo phong phú. Cá trưởng thành thường bơi ở tầng giữa và tầng đáy của rạn, trong khi cá non hay xuất hiện ở vùng nước nông hơn, giàu tảo sợi.
Về hình thái, Orange Shoulder Tang có thân dẹp, cao, đặc trưng của họ cá tang. Cá non có màu vàng tươi toàn thân, dễ khiến nhiều người nhầm lẫn với các loài tang vàng khác. Khi lớn lên, thân cá chuyển sang màu xám ô liu, phần vai xuất hiện mảng màu cam rõ rệt, viền vây lưng và vây hậu môn thường ánh xanh lam. Kích thước tối đa của loài này có thể đạt 35–40 cm, vì vậy đây không phải là loài phù hợp với các hồ nhỏ.
Tập tính của Orange Shoulder Tang tương đối hiền so với nhiều loài tang khác cùng kích thước. Cá hoạt động nhiều vào ban ngày, bơi liên tục và cần không gian rộng để di chuyển. Trong hồ nuôi, cá có thể thể hiện tính lãnh thổ nhẹ với các loài tang cùng chi hoặc có hình dáng tương tự, đặc biệt nếu hồ chật. Tuy nhiên, nếu được thả vào hồ lớn và sắp xếp đá hợp lý, Orange Shoulder Tang thường chung sống khá hòa bình với các loài cá reef khác.
Chế độ ăn của Orange Shoulder Tang thiên mạnh về thực vật. Trong tự nhiên, cá chủ yếu ăn tảo sợi, tảo bám đá và các mảng vi sinh trên rạn. Khi nuôi trong hồ, cá cần được cung cấp rong biển khô như nori, thức ăn viên dành cho tang, kết hợp thêm thức ăn đông lạnh như mysis hoặc brine shrimp để bổ sung đạm. Việc cho ăn đầy đủ rau xanh là yếu tố rất quan trọng để cá giữ sức khỏe tốt, hạn chế stress và giảm nguy cơ mổ san hô.
Về khả năng reef-safe, Orange Shoulder Tang được đánh giá là loài cá khá an toàn cho hồ reef. Cá không ăn san hô và hiếm khi gây hại trực tiếp đến SPS, LPS hay soft coral. Trong một số trường hợp hiếm, cá có thể mổ vào san hô mềm hoặc LPS khi thiếu thức ăn thực vật kéo dài, nhưng đây không phải là hành vi phổ biến nếu chế độ ăn được đảm bảo.
Điều kiện hồ nuôi cho Orange Shoulder Tang cần đặc biệt chú ý đến kích thước và độ ổn định. Hồ nên có dung tích tối thiểu từ 200 lít trở lên, chiều dài hồ đủ lớn để cá bơi thẳng. Hồ cần được vận hành ổn định, nhiều đá sống để cá gặm tảo nhưng vẫn có khoảng trống cho cá bơi. Dòng chảy vừa đến mạnh, ánh sáng reef tiêu chuẩn. Nhiệt độ nước phù hợp trong khoảng 24–27°C, độ mặn 1.024–1.026, pH 8.1–8.4 và chất lượng nước ổn định là yếu tố then chốt để cá phát triển lâu dài.
Trong kinh nghiệm nuôi thực tế, Orange Shoulder Tang là loài cá khá khỏe khi đã thích nghi với hồ, nhưng giai đoạn đầu thả cá cần được theo dõi kỹ vì cá nhạy cảm với stress và các bệnh thường gặp ở tang như Ich hoặc Marine Velvet. Cá nên được thuần ăn tốt trước khi thả vào hồ chính, và tốt nhất là thả khi hồ đã ổn định, ít biến động. Việc bổ sung vitamin và rong biển thường xuyên giúp cá tăng sức đề kháng và giảm đáng kể nguy cơ bệnh tật.
Tổng kết lại, Cá nẻ bút là lựa chọn rất đáng giá cho các hồ reef lớn, đặc biệt là những hồ SPS cần một loài cá ăn tảo hiệu quả nhưng vẫn giữ được tính thẩm mỹ cao. Với dáng bơi mạnh mẽ, màu sắc biến đổi thú vị theo độ tuổi và tính cách tương đối hiền, Orange Shoulder Tang không chỉ đóng vai trò “công nhân vệ sinh” mà còn là một điểm nhấn đầy sức sống cho hệ sinh thái rạn san hô trong hồ nuôi.